Arkemheen-Eemland

www.arkemheen-eemland.nl

In dit veen- en klei-op-veenlandschap komt buiten de dorpen bijna geen bebouwing voor. Bomen zijn er al net zo schaars. Maar aan de horizon rijst de oude Zuiderzeedijk hoog op. Aan de dijk staat een al even karakteristiek stoomgemaal. Aan de verkavelingsrichting is te zien dat het gebied vanaf de rivier de Eem is ontgonnen.

Lees verder

Arkemheen-Eemland

Weidser kan een Nederlands landschap nauwelijks zijn. In het noordelijk deel van Arkemheen is vrijwel geen boom of huis te bekennen. Achter de Zeedijk van de vroegere Zuiderzee strekken zich lege weilanden landinwaarts uit. Pas in de verte zijn de bebouwing van Nijkerk en het verkeer op de A28 te ontwaren. Des te pregnanter is de aanwezigheid van het stoomgemaal Hertog Reijnout. Markant wijst de schoorsteen van dit enige gemaal in Nederland dat is uitgerust met buitenschepraderen, de lucht in.

De sloten waardoor het water van dit veengebied naar het gemaal stroomt, hebben vaak een bochtig verloop. In dat geval zijn het restanten van beken die van de flanken van Veluwe naar de Zuiderzee, nu het randmeer, stroomden. Opmerkelijk zijn de rechte sloten in de buurt van het gehucht Holk. Die getuigen van een poging van de hertog van Gelre in het begin van de 16de eeuw om een kanaal te graven dat de Rijn met de Zuiderzee zou verbinden; een project dat al in de beginfase strandde.

Verder naar het westen stroomt de Eem noordwaarts naar het Eemmeer. In de middeleeuwen was deze stroom het uitgangspunt voor de ontginning van dit deel van het veenmoeras. Dat verklaart meteen waarom de meeste kavels oost-west zijn gericht.

Aan de noordzijde van een ontgonnen stuk land werd telkens een dwarskade aangelegd, die bescherming moest bieden tegen het water van de Zuiderzee. Toch bouwden de pioniers hun boerderijen doorgaans niet op de nieuwe landerijen, zelfs niet op terpen. Slechts een enkele kale terp getuigt slechts van een opgegeven poging tot bebouwing. In plaats daarvan concentreerden de kolonisten zich rond Eembrugge. Later – toen in de 14de eeuw als grens tussen Holland en Het Sticht de Wakkerendijk was aangelegd – verhuisden de opstallen zich naar deze dijk. In de eeuwen die volgende op de ontginning, klonk het land in. De boeren schakelden noodgedwongen over van akkerbouw op veeteelt.
Tussen het Eemland en Arkemheen liggen Spakenburg en Bunschoten. Ooit waren dat twee afzonderlijke plaatsen, nu zijn ze aaneengegroeid. In het haventje van Spakenburg is het vissersverleden van dit dorp nog volop aanwezig, in Bunschoten zijn de overblijfselen van middeleeuwse versterkingen terug te vinden.

Uitvoeringsprogramma

De provinciale staten zijn als bronhouder verantwoordelijk voor de definitieve begrenzingen van de Nationale Landschappen.