Gelderse Poort

Rivierenlandschap aan weerszijden van de Waal. Kenmerkend zijn de uiterwaarden, enkele oude rivierlopen, de oeverwallen met daarop de oudste bewoningskernen, en wielen die herinneren aan dijkdoorbraken. De Ooijpolder met zijn komgronden wordt in het zuiden scherp begrensd door de stuwwal waarop Nijmegen en Ubbergen liggen. De stuwwal bij Groesbeek maakt ook onderdeel uit van dit Nationale Landschap.

Lees verder

Gelderse Poort

In de Ooijpolder en de Millingerwaard is de (bewonings)geschiedenis van het rivierenlandschap goed af te lezen. Aan het einde van de ijstijden verlegde de Rijn zijn loop naar het westen. Er ontstond – tussen wat nu Arnhem en Nijmegen zijn – een brede riviervlakte waarin plaatselijk zand opwoei tot rivierduinen. Het gehucht Persingen, even oostelijk van Nijmegen, is op zo’n bult gebouwd. Oudere bewoningssporen, zoals die van de Romeinen, zijn op tal van plaatsen gevonden, vooral op de oeverwallen. Pas na de aanleg van dijken, in de late middeleeuwen is de riviervlakte geschikt gemaakt voor de vormen van landbouw en veeteelt die we nu kennen. Tal van dijken zijn ook weer bezweken, waarvan de vele wielen getuigen. Pas in de 18de eeuw lukte het om de Waal in zijn huidige loop te persen.

Een bijzondere dijk is Querdamm, die de Duitsers in 1855 aanlegden. Deze dwarsdijk moet voorkomen dat na een overstroming van de Ooijpolder, het water ‘terugstromend’ alsnog Duitse dorpen als Zyffich en Niel bedreigt.
Het splitsingspunt van Rijn en Waal is in de loop van de tijd verlegd. Alleen in dit stukje Nederland is op zo’n grote schaal te zien hoe het proces van natuurlijke verlegging van een rivierloop in zijn werk gaat. De loop van het water is ook vandaag de dag een belangrijk onderwerp in de Gelderse Poort. De opgave is om een goede, natuurlijkere waterhuishouding tot stand te brengen en tegelijkertijd het karakter van het gebied te versterken.

Op verschillende plaatsen langs de Waal hebben steenfabrieken gestaan, waarin de rivierklei tot bakstenen werden gebakken. Kleiputten zijn dan ook alom te vinden: in de Gentsche Waard, de Millingerwaard en de Lobberdensche Waard. Soms is ook nog het smalspoor te zien waarmee de klei naar de fabriek werd vervoerd. Sommige fabrieken zijn nog in bedrijf, andere zijn vervallen tot ruïnes. Allemaal staan ze in de uiterwaarden, die tot de waardevolste natuurgebieden van ons land worden gerekend.

Uitvoeringsprogramma

070703 Uitvoeringsprogramma Gelderse Poort.doc

De provinciale staten zijn als bronhouder verantwoordelijk voor de definitieve begrenzingen van de Nationale Landschappen.