IJsseldelta

www.ijsseldelta.info

Wonen in de delta waar de IJssel en het Zwarte Water (Zwolsche Diep) in de Zuiderzee uitmondden, kon alleen maar op rivierduinen en terpen. Steden en dorpen als Kampen, Wilsum, Grafhorst, Genemuiden en Hasselt lagen op deze rivierduinen. De boerderijen op terpen met hun hoog opgaande erfbeplanting geven enig reliëf aan het open vlakke landschap van de polders. Een contrast zijn de randen langs de IJssel en het Zwarte Water.

Lees verder

Kernkwaliteiten

Oudste rationele, geometrische verkaveling van Nederland

Zeer open landschap

Huisterpen en kreekruggen

IJsseldelta

Het noordelijk deel van het Nationaal Landschap, Kampereiland en de andere Buitenpolders, is vanaf de middeleeuwen geleidelijk veroverd op de Zuiderzee en onregelmatig verkaveld. Het zuidelijke deel is de polder Mastenbroek, met de oudste geometrische kavels van ons land (1364). Het Zwarte Meer met hoge natuurwaarden, een deel van de voormalige Zuiderzee, maakt ook onderdeel uit van het Nationaal Landschap IJsseldelta.

In de tweede helft van de veertiende eeuw begon de stad Kampen met het bedijken van de delta van de IJssel. Door de deltavorming lagen daar veertien eilanden: het begin van Kampereiland en de andere Buitenpolders. De gefaseerde inpoldering is nog altijd af te lezen aan de verschillende dijken en kades die de ‘vingers’ van de delta volgen en soms afdammen. Ook de onregelmatige verkavelingsstructuur die dit ‘eiland’ nog altijd kenmerkt, heeft alles te maken met de loop van enkele voormalige riviertakken van de IJssel, zoals het Noorddiep, het Ganzendiep en De Goot. Eenzaam in het vlakke polderland duikt hier en daar een boerderij op, voor alle zekerheid gebouwd op een terp (ook wel belt genoemd) en omgeven door bomen om nog enigszins beschut te zijn tegen de wind.

Tussen Kampen, Zwolle, Hasselt en Genemuiden, en zuidelijk van Kampereiland ligt de polder Mastenbroek. Deze polder is in de veertiende eeuw van onland in vruchtbaar land omgezet. Alleen ging het hier om het ontginnen van een veenmoeras en niet om het inpolderen van delen van de Zuiderzee. Voor middeleeuwse begrippen is er rationeel te werk gegaan, wat in de hand werd gewerkt doordat er maar weinig kreken waren. Uitgaande van drie evenwijdig aan elkaar gegraven weteringen is een geometrische en grootschalige verkaveling gerealiseerd, die doet denken aan het patroon dat eeuwen later in de droogmakerijen van de Schermer en de Beemster in Noord-Holland is gehanteerd. Deze structuur is bij de ruilverkaveling in de 20ste eeuw in hoofdlijnen behouden gebleven.

De bebouwing in deze polder bestaat ook weer uit boerderijen op terpen. Verder komt lintbebouwing voor op de voormalige Zuiderzeedijk aan de noordzijde van Mastenbroek, in het dorp Kamperzeedijk. Dat deze dijk niet altijd op die taak was berekend, laten de talrijke kolken zien.
Steden en dorpen als Kampen, Wilsum, IJsselmuiden, Grafhorst, Genemuiden en Hasselt hebben tal van historische gebouwen. Zo staat in Wilsum een kerk uit 1050, die daarmee de oudste van Overijssel is.

Uitvoeringsprogramma

2007 Uitvoeringsprogrammacompleet ijsseldelta.pdf

De provinciale staten zijn als bronhouder verantwoordelijk voor de definitieve begrenzingen van de Nationale Landschappen.